Povrede kičmene moždine

Traumatsko oštećenje kičmene moždine (TOKM):

1.zahvata mlade osobe (65% su mlađi od 35 godina);

2.odnos povređenih muškaraca i žena je 4:1;

3.smrtnost je velika (polovina umire na mestu udesa);

4.prvenstveno su u pitanju saobraćajni udesi, za kojima slede padovi, industrijske povrede, povrede tokom sportskih ili rekreativnih aktivnosti, nasilje i dr.);

5.najčešće je povređena vratna kičma (C5>C4>C6), potom slede nivoi Th12, L1 i Th10.

Najčešći uzrok TOKM je indirektni prenos sile tokom iznenadne, neočekivane fleksije, hiperekstenzije, kompresije pršljenova ili rotacije kičmenog stuba. Posledice dejstva sile su kontuzija, istezanje, laceracija ili potpuna destrukcija kičmene moždine nagnječenjem. Ukoliko postoji prethodna patologija kičmenog stuba (vratna spondiloza ili suženje kičmenog kanala) čak i mala, beznačajna povreda može da uzrokuje teške neurološke poremećaje. Direktno traumatsko oštećenje kičmene moždine posledica je dejstva projektila velike brzine, stranih tela i koštanih fragmenata, oštrih predmeta i sl.

Trzajne  povrede vrata ili povrede po tipu hiperekstenzije-hiperfleksije vrata (engl. whiplash injury) su najčešći tip povrede u predelu vrata i karakteriše se naglom hiperekstenzijom-hiperfleksijom. Hiperekstenzija u vratu je opasnija od hiperfleksije. Kod naglog zaustavljanja automobila (na primer udar u prepreku), nastaje hiperfleksija glave sa udarom o staklo vetrobrana, a zatim povratna hiperekstenzija. Kada nastupi udarac u zadnji deo kola glava ide u hiperekstenziju ukoliko nema naslona za glavu, a potom u fleksionom pravcu. Najčešće su dislokacije u atlanto-okcipitalnom zglobu. U tim slučajevima nastaje oštećenje mekih tkiva, ali zbog sila inercije može biti oštećeno i tkivo mozga.

Traumatski oštećena kičmena moždina je edematozna, crvenkasta i razmekšana, sa žarištima kontuzije, ekstra- ili subduralnim krvarenjem, subarahnoidalnom hemoragijom i dr. Pod traumatskom hematomijelijom podrazumevamo krvarenje u centralnoj sivoj masi kičmene moždine. Nakon absorpcije sadržaja krvi zaostaje centralna cista. Retko, takve rezidualne ciste mogu nakon nekoliko godina početi da se šire, uzrokujući odloženu pojavu mijelopatije (tzv. traumatska siringomijelija).

Lečenje ovih bolesnika sa TOKM obuhvata 5 faza:

(a) važnu prehospitalnu fazu u kojoj se zbrinjava prolaznost respiratornih puteva, obezbeđuje adekvatno disanje i cirkulacija, uz adekvatnu imobilizaciju kičmene moždine i transport u specijalizovane centre. U akutnoj fazi (prvih 8 sati od povrede) preporučuje se terapija metil-prednizolonom (i.v. bolus od 30 mg/kg t.t. tokom 15 minuta, na koji se do kraja 24 sata nadovezuje infuzija od 5 mg/kg t.t., koja se može produžiti još 48 sati).

(b) Lečenje opšteg medicinskog stanja (hipotenzija, ishemija/hipoksija, promene telesne temperature, autonomni poremećaji, ileus);

(c) fiksiranje kičmenog stuba (ne sme se pokušavati sa vađenjem bolesnika iz kola nakon udesa ako se pre toga nije obezbedila imobilizacija glave i kičmenog stuba, posebno vratnog dela, u neurtralnom položaju na tvrdoj podlozi);

(d) ukoliko je potrebno, hirurška dekompresija kičmene moždine; i

(e) razrađen rehabilitacioni program.